ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರ ರಾಣಿ ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಸೈನ್ಯ ಪರಾಭವ

ಕರ್ನಾಟಕದ ವೀರ ರಾಣಿ ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಸೈನ್ಯ ಪರಾಭವ 

ಸುದ್ದಿ ಮಿತ್ರ:

ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವೀರ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಅಂತಹ ವೀರಾಂಗನೆಯರಲ್ಲಿ ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಸ್ಥಾನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. 1624 ರಿಂದ 1678ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಇಂದಿನ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈಲಹೊಂಗಲ ತಾಲೂಕಿನ ಬೆಳವಾಡಿಯ ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾನ್ ಯೋಧ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ.

ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ 

ಸೋಡೆ ರಾಜ ಮಧುಲಿಂಗ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ವೀರಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ವೀರಶೈವ ವಣಿಜ (ವಾಣಿ ಬನಜಿಗ) ಸಮುದಾಯದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಎಂದರೆ ಜಾಜಿ ಹೂ ಎಂದರ್ಥ.

ರಾಜ ಮಧುಲಿಂಗ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮತ್ತು ಪುತ್ರ ಸದಾಶಿವ ನಾಯಕರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶಂಕರ ಭಟ್ ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಹಿರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕತ್ತಿವೀದ್ಯೆ, ಬಿಲ್ಲುಬಾಣ, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಭರ್ಜಿ ಎಸೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಪಡೆದರು. ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಖ್ಯಾತ ಸೈನಿಕ ರಣವೀರ ಸಿಂಗ್ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಭಾರ

ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಯೌವನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರ ತಂದೆ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಮಲ್ಲಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವರನಿಗೆ ಒಂದು ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು - ಅವರ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಬೇಕು. ಬೆಳವಾಡಿಯ ರಾಜಕುಮಾರ ಈಶ್ವರಪ್ರಭು, 20 ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದು, 21 ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ವಿಜಯಿಯಾದನು ಎಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ .ಹೀಗೆ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಬೆಳವಾಡಿಯ ರಾಣಿಯಾದರು.

ರಾಜ ಈಶಪ್ರಭು ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಸಮರ್ಥರಾದ ಆಳ್ವಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ರಾಜ್ಯ 160 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು 10,000 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬೆಳವಾಡಿ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು  ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಕಾರವಾರದಂತಹ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ

1676-78ರಲ್ಲಿ, ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅಭಿಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸೈನ್ಯ ಬೆಳವಾಡಿಯ ಬಳಿಯಿರುವ ಯೆಡವಾಡದಲ್ಲಿ ಶಿಬಿರ ಹಾಕಿತು. ಮರಾಠಾ ಸೈನಿಕರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಲು ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಾಗ ಒಂದು ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು. ರಾಜ ಈಶ್ವರಪ್ರಭು ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು, ಆದರೆ ಮರಾಠಾ ಸೈನಿಕರು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಕೂಡ  ಹೊಣೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು, 2,000  ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಅಂಗರಕ್ಷಕರ ಸೇನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. "ಜೈ ವೀರಭದ್ರ" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸೇನೆ ಮರಾಠಾ ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಭೀಕರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸೋಲು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಕೋಪಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಜನರಲ್ ದಾದಾಜಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು.

ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮ

ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರಾಠಾ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ರಾಜ ಈಶ್ವರಪ್ರಭುವನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ತಿವಿದು ಕೊಂದನು. ಈ ದುಃಖದ ಸುದ್ದಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶೋಕತಪ್ತರಾದರೂ, ಬೇಗನೆ ಧೈರ್ಯ ತಂದುಕೊಂಡು ಮಹಿಳಾ ಸೇನೆಯನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬೆಳವಾಡಿ ಸೇನೆಯು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ 27 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ರಕ್ಷಿಸಿತು.

ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ: "ಅವನ ಸ್ವಂತ ಜನರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊಘಲರು ಅಥವಾ ದಕ್ಕನ್ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅವಮಾನವನ್ನು ಅವನು ಬೆಳವಡಿಯಿಂದ ಎದುರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈಗ ಈ ಮಹಿಳೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ!" ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಜಾಪುರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 1678 ರಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ರಾಣಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಭೇಟಿ

ಶಾಂತಯ್ಯ ಎಂಬ ಸುಳಿವುದಾರನಿಂದ ಶಿವಾಜಿಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಅವರು ಇರುವ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಶಿವಾಜಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ 'ಜಗದಂಬ' (ದೇವಿ ಭವಾನಿ) ಯಂತೆ ಕಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಅವರು ಬೆಳವಾಡಿಯ ರಾಣಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವರ ಪತಿಯ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿದರು.

ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ರಾಣಿಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ, ಅವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡರು. "ನಾನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆ, ತಾಯಿ! ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ; ನಿಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಮಲ್ಲಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಸದಾಶಿವ ನಾಯಕನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು.

## ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪರಂಪರೆ

ರಾಣಿಯು 1678ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಢತೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರು. ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಣಿ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನಂತಹ ಇತರ ಮಹಿಳಾ ಯೋಧರಿಗೆ ಮುನ್ನೋಡಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ಬೆಳವಾಡಿ ಒಂದು ಶಾಂತ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ, ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೋಟೆಗಳು ಅಥವಾ ಅರಮನೆಗಳ ಯಾವುದೇ ಗೋಚರ ಅವಶೇಷಗಳಿಲ್ಲ. ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಅವಶೇಷವೆಂದರೆ ಶ್ರೀ ವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಬೆಳವಾಡಿ ರಾಜವಂಶದ ಕುಲದೇವತೆ.

ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಜೀವನವನ್ನು ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಮಾಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಿಎಂ ಜಗದೀಶ್ ಶೆಟ್ಟರ್ ನೇತೃತ್ವದ ನಿಯೋಗವು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಕಿರಣ್ ರಿಜಿಜುವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ನವದೆಹಲಿಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಮುಂದೆ ರಾಣಿ ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಅಶ್ವಾರೂಢ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕೋರಿತು.

ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಕಥೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಯುದ್ಧ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಧೈರ್ಯ, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕವಾಗಿವೆ.

**ಆಧಾರಗಳು**:

1. ಎಂಗ್ಲಿಷ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆನ್ ಶಿವಾಜಿ - 1659 ಟು 1682

2. ಸರ್ಕಾರ್, ಜೆ. (1920). ಶಿವಾಜಿ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ). ಲಾಂಗ್ಮನ್ಸ್, ಗ್ರೀನ್, ಆಂಡ್ ಕೋ.

3. ನಾಯಕ್, ದಿನೇಶ್. "ಬೆಳವಾಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ: ಕನ್ನಡಿಗ ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್ ಕ್ವೀನ್". dipr.karnataka.gov.in.

4. ನಾಯಿಕಾರ್, ಬಸವರಾಜ ಎಸ್. (2001). ದಿ ರೆಬೆಲಿಯಸ್ ರಾಣಿ ಆಫ್ ಬೆಳವಾಡಿ ಆಂಡ್ ಅದರ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್.